ولوکس ( volvox ) به یکی از جنس های متعلق به شاخه کلروفیت ها یا همان جلبک های سبز اتلاق می شود. سلول های ولوکس در کلنی هایی تا اندازه 50 هزار سلول زندگی می کنند و اغلب در آب های شیرین یافت می شوند. ولوکس برای اولین بار در دهه 1700 توسط آنتونی وان لیون هوک گزارش و معرفی شد. بررسی ها نشان می دهد زندگی به شکل کلنی در ولوکس ها 200 میلیون سال پیش تکامل پیدا کرده و به وجود آمده است.

 

توضیحات بیشتر در مورد کلنی ولوکس

ولوکس به طور کلی به جنس هایی ( Genus ) از کلروفیت ها گفته می شود که دارای زندگی به شکل کلنی هستند. کلنی های ولوکس از تعداد زیادی از سلول های تاژک دار مشابه کلامیدوموناس تشکیل شده است. این سلول ها گاها به 50 هزار عدد در یک کلنی نیز می رسند.  این سلول ها با کنار هم قرار گرفتن, یک کلنی کروی شکل تو خالی را تشکیل می دهند. هر سلول با یک ماتریکس خارج سلولی ساخته شده از کربوهیدرات های ژلاتینی احاطه شده است و ماتریکس خارج سلولی سلول های ولوکس با هم ادغام شده و مشترک هستند. 

حرکت ولوکس با چرخش در محیط آبی است و در این حرکت همه سلول ها با حرکت دادن تاژک های خودشان همکاری می کنند. هر سلول در انتهای قدامی ( جلویی ) خودش دارای یک نقطه ی چشمی ( eyespot ) می باشد که باعث می شود کلنی به سمت نور حرکت کرده و در معرض نور قرار بگیرد ( برای فتوسنتز).  در بعضی از گونه های ولوکس, سلول ها با زوائید سیتوپلاسمی ای به نام پروتوپلاسمات به هم متصل می شوند. این سلول های دارای همکاری بیشتری هستند و خواصی مشابه جانداران پر سلولی را از خود نشان می دهند.

ویژگی های کلنی ولوکس: 1) سلول های کلامیدوموناس مانند   2) کلنی دختر    3) پل های سیتوپلاسمی   4) ژل بین سلولی   5) سلول های تولید مثلی    6) سلول های پیکری ( سوماتیک )

 

تولید مثل در ولوکس

در تولید مثل غیر جنسی , هر کلنی ولوکس دارای سلول های سوماتیک ( یکری ) و سلول های جنسی است. سلول های جنسی می توانند با تقسیم شدن, کلنی های دختر را به وجود آورند که در داخل کلنی مادر می مانند و بعد از مرگ آن همه ی کلنی های دختر آزاد می شوند.  در تولید مثل جنسی دو نوع گامت تولید می شود. در گونه های مختلف ولوکس یک جاندار می تواند نر یا ماده بوده یا دو پایه باشد ( دارای یک بخش نر و یک بخش ماده ). گامت های نر سلول های میکروسکوپی هستند که به تعداد زیادی آزاد می شوند ولی گامت ماده یک سلول منفرد بزرگ است.

تکامل ولوکس

اجداد ولوکس حداقل 200 میلیون سال پیش توانایی زندگی به شکل کلنی را کسب کردند یعنی تقریبا در دوران تریاسیک. بررسی های مولکولی روی DNA کلنی های ولوکس و گونه های مشابه نشان می دهد پیدا کردن توانایی زندگی به شکل کبنی نزدیک به 35 میلیون سال طول کشیده است.

رده بندی ولوکس

 

فرمانرو	گیاهان
شاخه	کلروفیت ها chlorophyta
رده	کلروفیسه chlorophyceae
راسته	volvocales
خانواده	Volvocaceae
جنس	ولوکس  volvox

 

انیمیشن و فیلم کلنی ولوکس

 

عکس هایی از کلنی ولوکس

 

ولوکس کره ای توخالی وسبزاست که قطر آن به 5/0تا یک میلیمتر می رسد دراین کلنی هزاران زئوئیدوجوددارد(50هزار)که درماده ای ژله ای وسطحی قرارگرفته اند.هرسلول به یک اوگلنیدبسیارشبیه است ویک هسته ،یک جفت تاژک،یک کلروپلاست درشت ویک استیگمای قرمزدارد.
سلولهای مجاورتوسط نوارهای سیتوپلاسمی به یکدیگرمرتبطند.دریک قطب (معمولا درجلو نسبت به حرکت کلنی)استیگماها درشت ترند.هماهنگی درحرکت تاژکهاسبب می شود کلنی مانند توپی بغلتدوجلوبرود.
درکلونی ولوکس ،تقسیم کار مختصری صورت گرفته است یعنی بیشتر زئوئیدها سلولهای سوماتیک اند وکارهای حرکت وتغذیه راعهده دارند اما چندسلول جنسی هم درنیمه عقبی واقعند که کارتولیدمثل راانجام می دهند.
تولید مثل جنسی یا غیرجنسی است که درهرصورت زئوئیدهای ویژهای که داطراف بخش استوائی یانیمه عقبی مستقرند دراین کارشرکت می کنند.
تولید مثل غیر جنسی:
درولوکس محصول چندین تقسیم میتوزی مکرردریک سلول جنسی است که درنتیجه آن گلوله ای توخالی ازسلولها حاصل می آید وانتهای تاژکدارسلولهارو به درون قرار می گیرد.سپس این کره حالتی وارونه به خودمی گیرد تا یک کلنی دختر مشابه کلنی والدراحاصل آورد ،بااین ترتیب چندین کلنی دختر درون کلنی والدتشکیل می شوندوسپس باترکیدن آن آزاد می گردند.
تولید مثل جنسی:
بعضی اززئوئیدها تمایز می یابند وبه گامتهای بزرگ یاکوچک تبدیل می شوند.گامتهای بزرگ درشت تر وکمترند وغذای لازم برای تامین نیاز افراد جوان کلنی رادربردارند.گامتهای کوچک باتکرارتقسیم مجموعه ای ازاسپرم های تاژکدار کوچکی راتشکیل می دهند که بعدازبلوغ بدن مادرراترک کرده ودرجستجوی تخمکهای بالغ به هرطرف شنا می کنند بعدازلقاح تخم حاصل پوسته ای خارداروسخت رابه دور خود ترشح می کند،وقتی سلول تخم براثر شکسته شدن کلنی آزاد شود طول زمستان رابدون تغییر می گذراند .سلول تخم دردرون پوسته چندبارتقسیم می شود وکلنی کوچکی راحاصل می آورد که در فصل بها ر میشکفد.درطولتابستان ممکن است چندنسل غیر جنسی حاصل آیند وآنگاه تولید مثل جنسی اتفاق بیفتد.
قطبی بودن اصلی زئوئیدها چنان است که تاژکهاروبه سمت داخل حفره ها ظاهر می شوند.برای پایان دادن به وجودتاژکهادرسمت بیرون وامکان یافتن حرکت ، کل کلنی باید پشت وروشود،این فرایندوارونگی بسیارنادراست دربین همه جانداران تنها اسفنجها از چنین فرایند رشدی برخوردار می باشند

موضوعات مرتبط: مطالب علمی مربوط به دوم تجربی